КОНТРА ЕНТРОПИЈА

Не до онаа Европа која постојано ви ја сервираат од медиуми. Станува збор за месечината на Јупитер. Најпрво се кочи за да се намали интерпланетарната брзина со која сме дошле од Земјата до Јупитер…

Обид за влез во орбита на Европа

И состојбата откако се обидов (неуспешно) да влезам во орбита:

На заминување од Европа. Јупитер е во позадина.

Дополнување: после малку размислување, и неколку корекции, успешно орбитирање на Европа. Упорноста се исплатеше.

Во орбита околу Европа

Откако американците ја откажаа Констелејшн програмата, изгледа единствениот начин да се патува до планетите ќе ни остане овој со помош на симулации, барем на некое време.

Инаку, симулаторов се вика Орбитер, и може да си го симнете за без пари овде. Одличен е, има неверојатно многу можности за основни работи, а и за напредни корисници. Плус, се учи многу. Идеален за на час по физика, како да се мотивираат незаинтересирани ученици. Форум за корисници и поддршка се наоѓа овде.

Се гледаме во орбита

Се замислив во последно време за теоријата на идентитети во обид да се приближам до и да се обидам да ги сфатам ставовите на „новиот бран“ во македонската интелектуала. Отприлика оди вака. Заборавете на исклучивоста на идентитетите. Тоа не е повеќе „ин“, не е во мода, и е концепт кој се напушта.

Новоста е дека сега оперираме со мулти-идентитети. Најактуелни се концептите за мултиетничност, мултикултурност, поливалентност, коегзистирање, претопување на идентитетот. Идентитетската матрица може да се трансформира и претопува. Идентитетот не е она најважното. Да, мислам дека разбирам.

Во тој контекст, еден човек може да биде татко, геј или (и) би. Жена може да е мајка, лезбејка (фем или буч), колешка, ма се. Да, мислам дека сега ми е појасно. Назадно е она општество кое не е вклучувачко за поливалентните идентитети.

Во новата Европа (на региони) може да си Европеец и Французин истовремено, Грк и Македонец и Европеец  истовремено, Албанец и Илир. Да, сега се ми е јасно.

Ама, не може да си САМО Македонец. Е тоа е проблемот. Македонија се аутова само како Македонија, исклучива е и не е за во модерно друштво. Ма, и ако се аутоваат Македонците и како Македонци и Европејци истовремено, пак не ги сакаме. Е, ако речат дека се само Европејци, тогаш ќе размислиме… Не бе, пак не може не се тогаш доволно мулти-идентитетски. Бед лак.

Чудо едно како мултинационалките ем глумат локалци ем се прикажуваат како глобалци. Тоест, не е чудо, таква е играта, ама чудо е што се убедени дека им успева. Не гледам дека некој во Македонија се занимава со анализа на рекламите кои се пласираат, а да бидам искрен, покрај толку поподатни теми и толку „интересно“ секојдневие, брзо се губи енергија за тоа. Па, ете јас како „надворешен“ конец од македонската таписерија, ќе си дозволам да прокоментирам збор-два за најновите додатоци во рекламниот простор кој се нарачани од телеком гигантот Т-мобајл.

Врти за 0 денари. И вртат сите, во некој парк, бездруго се платени за тоа, и деца и возрасни, и среќно ги исфрлуваат розевите хула-хопи. Сработено добро, пристојна идеа, ама до толку ли мора да ги следат баш сите светски моди? Дали Македонија до толку е „среќен запад“ па токму ова е соодветната реклама? Треба да се има чувство за реалноста и рекламата да се прилагоди на тоа. Или, таа е само за „привилегираните“, оние врвни 10%, а другите ќе вртат… Не знам, може треба да им се рече на ваквите компании дека треба да го почитуваат културниот код на земјата, исто како што не може да одиш во Саудиска Арабија и да снимаш реклама во која има топлес актерки.

Втор рез. Момче решило да организира пикник. Телефонот е тука за да се исконтактираат пријателите, да се соберат. ОК. Македонски јапи. Зошто не можам да се оттргнам од впечатокот дека штом ќе се изгаснат камерите, момчето седнува до својот пријател, и го почнува филмот: „Се убив, се искршив од работа…“. „Земи бело, ќе те среди…“ – одговара пријателот. Ама, важно е дека има најнов пакет и дека врти за нула денари…

Конечно. Првпат во историјата на постоењето на Македонците сериозно се зборува за градење на професионална, официјална астрономска опсерваторија во Македонија. Според информациите, би се градела на планината Плачковица, во рамките на проектот за геомагнетната опсерваторија за која иницијатива дал универзитетот „Гоце Делчев“ од Штип, тоест факултетот за природни и технички науки, катедра за геологија и геофизика.

Плачковица, предложената локација на опсерваторијата

Лично, бев сведок на покренувањето и пропаѓањето на иницијативите за градба на неколку опсерватории во Македонија. Искрено се надевам дека македонската приказна за делби и ставање сопки нема да се повтори и овој пат. Во духот на добронамерна критика, ќе дадам неколку забелешки. Најпрво, иако имав некои рани известувања за овој проект, морам да признаам дека објавата ме затече неспремен. Од тоа што го слушнав како вест, имам само повеќе прашања, и не се чувствувам информиран. Дали е тоа грешка на новинарите, или на оние кои ги давале информациите, не знам.

Така, ќе си дозволам да прашам, според кои критериуми е избрано местото. Веста вели експерти го избрале. Кои се тие експерти и кои се нивните квалификации? Дали е ова местото кое избило на врвот на листата на места кандидати? Ако е така, дали може да ја видиме листата и критериумите на рангирање? Не фаворизирам ниедно место, само сакам да видам како бил направен изборот. Понатаму, веста вели дека инвестицијата ќе била два милиони евра (во Македонија наеднаш за чиста наука никогаш не биле потрошени толку средства). Но нејасно е дали тоа се пари само за астрономската опсерваторија или комбинирано за целиот комплекс на астрономската и геомагнетната опсерваторија. Уште повеќе, која е финансиската конструкција за работењето? Дали се планира соодветен буџет за одржување / развој? Нема да биде прв пат да се гради нешто, а потоа да се остави да пропаѓа.

Какви инструменти се планираат? Само еден голем телескоп или еден среден и еден помал? Дали еден би бил истражувачки инструмент и еден за вежби за студентите? Каква придружна опрема се планира и дали се планира опсерваторијата да се фокусира на определена област. Ова би било пожелно ако сакаме да сме конкурентни во регионални рамки. Дали ќе се соработува со други институции од странство и како? Имаме ли и дали планираме во Македонија да имаме соодветен кадар?

Симптоматично е што никаде не е споменат институтот по физика од ПМФ од Скопје. Дали тоа значи дека не е вклучен во проектов? Ако е така, тоа е невиден апсурд. Дали тоа значи ривалство од старт во наука која во Македонија е непостоечка? Треба ли таков однос?

Ѕваздени траги над куполата на сончевиот телескоп во националната опсерваторија на Бугарија, Рожен

Споменато беше и дека локацијата е блиску до планинското одморалиште. За геомагнетна опсерваторија тоа не е проблем, ама за (оптичка) астрономска опсерваторија и тоа како е проблем поради светлосното загадување. Дали ќе се преземат зафати на постојните објекти за да се минимизираат несаканите ефекти? Доколку би ја знаел програмата на набљудување не би прашувал. Сигурно дека ако инструментот е фотометар помалку е ова битно отколку ако се фотографираат галаксии на пример.

Честитки за иницијативата. Се надевам дека ќе се реализира најбргу што може, крајно време е. И се надевам дека јавноста ќе биде соодветно информирана. Засега остануваат само прашања.

Малку настрана од темава, морам да забележам дека сум многу пријатно изненадех од страницата на мрежата на универзитетот од Штип. Споредбата со УКИМ од Скопје е поразителна. Дали тоа значи дека традициите не се негуваат и дека во Македонија само кога се почнува од почеток се почнува добро? Или пак е ова само блесок на почетокот, а потоа… Прашања, прашања…

Полека ама сигурно сликата за структурата на космосот кога се зборува за големи размери станува се појасна. Иако во науката е опасно да се зборува за конечни и апсолутни вистини, сепак можеме да кажеме дека ја насетуваме „големата скица“ или „планот на градба“.

Уште од 1938 година астрономите оперираат со поимот на темна материја. Од 1998 година се појави и еден друг поим, наречен темна енергија. И порано на блогов сум пишувал за нив, па сега ќе дадам само краток преглед. Зборуваме за темни нешта бидејќи тие се тоа – не емитуваат не само светлина, туку и било какво електромагнетно зрачење. Но, бидејќи ништо не може да и избега на гравитацијата, и темната енергија и темната материја се поврзании со неа. Темната материја реагира на гравитационите полиња, а и самата е извор на гравитационо поле. Се смета дека најверојатен кандидат за темна материја се некои сеуште неоткриени елементарни честички. Темната енергија е нешто поинаква. Таа е повеќе дел на „позадината“ на универзумот, својство на самото простор – време. Одговорна е и за забрзувањето на ширењето на универзумот. Процентуално, универзумот се состои од околу 70% темна енергија и околу 20% темна материја. Се останато е обична материја: гас, прашина, ѕвезди, планети и самите ние.

Космичка структура на различни растојанија од Земјата. Извор: Centauri Dreams

Она што е тема на постов е дека ние како астрономи постојано го тестираме овој модел на универзумот. Така, беше покренат проектот COSMOS, кој има за цел да се одбере едно парче од небото (со површина од околу 1.6 квадратни степени) и да се набљудува во сите подрачја од електрмагнетниот спектар (радио, инфрацрвено, оптичко, УВ, рендгенско зрачење). Се собра огромно количество на податоци и тоа е смеатено во големи бази на податоци кои се достапни за истражување. Процесот на собирање на податоци сеуште трае.

Еден од начините на кој што може да се искористат овие податоци е да се искористи фактот дека и обичната материја и темната материја и енергија може да влијаат на простирањето на фотоните низ простор – времето, односно да ја менуваат патеката на светлосните зраци кои до нашите инструменти доаѓаат од далечните галаксии (техничкиот термин е слаба гравитациона леќа – оттаму и насловот на постот). Со внимателно мерење на нивните форми низ целото поле на небото кое е опфатено со оваа студија, може да се тестира геометријата на универзумот, и да се определи дали темната материја навистина е тука и да се тестира дали навистина таа гравитационо делува на „обичната“ материја притоа создавајќи ја структурата на универзумот која што ја набљудуваме (групи и јата од галаксии, галактички ѕидови и конци).

Распоред на темната материја на небото на различни растојанија. Црвено е најдалеку. Извор: Centauri Dreams

COSMOS ги потврдува нашите претпоставки за структурата на космосот. Повеќе за ова може да прочитате како и секогаш на одличниот блог – Centauri Dreams. Еден од астрономите кои се и главни носители на овие истражувања е и Tim Schrabback кој е мој колега тука во опсерваторијата во Лајден. Големо е задоволството кога може да се зборува и човек да се дружи со луѓето кои се директни учесници во најавангардните астрономски проучувања. Мало место меѓу нив има и еден Александар од Македонија.

Се чини дека муабетите околу можното постоење на досега невидена планета која орбитира многу далеку од Сонцето никогаш не губат од актуелноста. Ако ги исклучиме апокалиптичните сценарија, ваквите дискусии и истражувања се од голема корист затоа што преку нив може да дознаеме многу за причините кои довеле до тоа нашиот сончев систем да е онаков каков што е.

Нешто што ги поттикнува овие размислувања е и мистеријата на орбитата на малата планета Седна која орбитира многу подалеку од Плутон. Нејзината орбита е со голем ексцентрицитет (перихелот и е 76 астрономски единици оддалечен од Сонцето, а афелот 975 AU). Ваква орбита може да е резултат само од некоја средба со друго масивно тело кое орбитира на големо растојание од Сонцето. Дали тоа постои и колку е масивно може да покажат истражувањата кои започнуваат сега. Eден таков проект е мисијата WISE на NASA, односно сателит кој има за задача да направи мапа на целото небо во инфрацрвениот дел од спектарот. Ако таков објект постои, WISE би го детектирал преку неговото топлинско зрачење, а потоа може да се определи и неговата орбита.

орбитата на Седна - извор: wikimedia commons

Некои проучувачи на оваа проблематика постоењето на такво тело го поврзуваат со периодичните вознемирувања кое тоа би ги предизвикувало врз кометiте во надворешниот сончев систем, а со тоа и со цикличното бомбардирање на внатрешните планети (вклучително и Земјата) и со масовните истребувања на биосферата кои се случуваат периодично. Интересни размисли. Но, за сите оние кои се убедени дека Немезис или Нибиру или како и да се вика некоја страшна митолошка планета која е крива за севозможни уништувања е неоспорен факт, да напоменам дека досега нема докази дека такво нешто постои. Што се разбира дека не значи оти треба да престанеме со набљудувањата и обидите да дознаеме дали навистина е така. Повеќе може да прочитате во одличниот пост на Centauri Dreams.

Ова е продолжение на претходниот пост, неизбежно продолжение, затоа што едноставно нема крај на бисерите кои може да се слушнат по Македонските медиуми. Директен повод е разговорот на А1 телевизија помеѓу „кремот“ на македонската интелигенција и албанските „аналитичари“. Од една страна, Албанците бараат конечна правда и слобода, од друга страна Македонците се чудат до кога.

Од трета страна, јас се чудам и се прашувам до кога со погрешно размислување се сака да се дојде до исправно решение. Како е возможно да Албанците бараат промена на закон за јазици, ослободување од имагинарна репресија а се со цел да се обединеле во своите етногеографски предели, а  во исто време се залагаат за граѓанско општество ?! Колкав експерт треба да е човек за да сфати дека:

а) Оваа ситуација во Македонија може да послужи како оправдување за Грција и Бугарија да не даваат никакви права на Македонците кои таму живеат, бидејќи Македонија ќе биде посочувана за пример што се случува кога „даваш права“.

б) Водејќи се според заклучокот од а) токму Македонската држава треба да покаже како во граѓанска држава се даваат права без да се загуби државноста но притоа без да се биде репресивен како комшиите.

в) Македонија е земја во која има голем број на малцинства затоа што Македонија никогаш никому не забрани како да се изјаснува при попис. Дали состојбата во која сега таа се наоѓа налага да се замислиме дека не е во ред да бидеме отворени, туку дека успешна држава на Балканот е онаа која применува грчки модел на малцинска политика?

Чудно е како при толку експерти и факултети никој ова не го кажал јасно – колку што ми е мене познато. Кога на сето ова ќе се додаде и борбата за власт и лична корист, немањето навика за работа и немање чувство за нација и државност, потребата за етикетирање… не е ни чудо што сето ова се случува. Но, и при сево ова, за некои Македонија не е доволно модерна, не е доволно постмодерна, не е доволно …  Отаму и насловот на овој пост.

Да се пишува доволно брзо за да се коментираат тековните настани е невозможно, посебно во ситуација кога тековните настани се пуштени на fast forward, а ние живееме со нормална брзина. Или, живееме и ни треба време за анализа, а настаните кои се последица на трендот на акција без размислување си се нижат по некој нивен редослед. Чудно е тоа, што луѓето кои ги прават настаните, не се во состојба да ги апсорбираат.  Можеби затоа денешниве времиња се дефинираат како времиња на „брз живот“, брзи времиња.

Значи, во овој контекст, се обидувам да размислувам за настаните во Македонија. Само за најгласно „рекламираните“ настани, не може да се мисли за сите, премногу се. Предложениот проект за преуредување на центарот на Скопје. Лесно е да се загуби човек во шумата на спротиставени аргументи. Дали е правилно власта да сака да троши големи пари на центарот на Скопје, кога има поприоритетни проблеми? Зошто само Скопје? Од друга страна, може да се размислува и „сиво“. Да не се осудува целата замисла. Зошто да не се дискутира кои згради / споменици се пожелни. Зошто имаме навика се да прифаќаме или отфрламе во пакет?

И народот во Македонија не може да не се прекори. Во „демократски“ систем, народот си ја избрал власта. Значи, ако таа ги одразува желбите на мнозинството, нејзините предлози би требало да се прифатат. Или, нашата дефиниција за демократија е поинаква? Можеби тоа не е владеење според моќ дадена од принципот на мнозинство, туку демократија практицирана во „граѓанско општество“ каде секој има право да влијае на одлуките? Консензуалност за се? Тогаш, како ќе се носат одлуки? Многу прашања, а верувам дека бараме одговори на погрешно место.

Проблемите на Македонија се во суштина проблеми кои произлегуваат од (намерно или не) употреба на погрешни дефиниции. Или погрешна примена на концепти. Грешките се направени не од незнаење, туку од мотив на лична корист на оние кои ги граделе правилата.

Поинаку нема логика. Затоа што не е возможно да се дојде до оваа состојба никако поинаку, туку со намера. Примери има колку што ни душа сака. Самата државна организираност. Македонците се дезориентирани и се чувствуваат како малцинство во Македонија затоа што никој не им објаснил убаво дека Македонија се гради како држава на заедници, не како национална држава на Македонскиот народ. Како е можно овој апсурд да живее, е нејасно, но суштински е да се разбере. Дали ние се обидуваме да бидеме најдемократични или најграѓански? Како е можно Македонија да се (ре)дефинира како држава на заедници кога после студената војна сите околни држави во пакет со „капитализирањето“ си го јакнат и национализмот?

Понатаму, треба да сме начисто со нашите очекувања. Ние сме збунети помеѓу лево и десно. Десни влади водат десни, а не леви политики. Но, десни влади ако водат десни политики, не треба толку да се потресени со „меѓуетничките“ проблеми. Правата на малцинствата се гарантираат според меѓународни конвенции и толку. Во Македонија поради погрешните разбирања за тоа каква држава сакаат Македонците, секогаш се создава фама од националното.

Левиот идеал може да се оствари ако сите се претопиме во една држава (светска), зборуваме еден јазик (есперанто), и нашите култури ги оставиме во музеј и во историските читанки. Тогаш можеме да градиме супер модерни плоштади и да одиме кон иднината. Но, ако сме начисто дека градиме национална држава (како комшиите, а да не се лажеме и како цел свет, само што тие се посуптилни, а ние сме типично балкански директни), тогаш не може да се правиме дека сме шокирани од тоа што се случува. Македонската влада решила да изгради државнички плоштад со симболи на државната моќ. Кога американците го градеа капитол, и тие го сакаа тоа. Во ред, Македонија го прави тоа 200 години подоцна. Можеби сега и е времето, што со тоа.

Пример, ако се изградеа модернистички згради од стакло и челик, но на нив беше ѕвездата од Кутлеш, пак ќе имаше проблем. Ако не е тоа, тогаш е јазикот во училиштата. Ако не тоа… Поентата е дека Македонецот мора еднаш да се исправи и да реши дали гради своја (во секој смисол) држава. Ако е таа парадигмата која ќе се следи, да ја следиме. Оти, има показатели дека оспорувањето на Македонската државност ќе започне да се сваќа не како ненормална работа, туку како нужност, како обврска на сите оние кои му помагаат на Македонецот да се прилагоди на фактот дека Македонија не е онаа која мислевме дека започнуваме да ја градиме во 1991.

Ако не ја сакаме Босна за Македонска парадигма, мора што поскоро да им помогнеме на македонските граѓани од другите националности да ги сфатат овие прости примери. Македонците во Македонија мораат да проговорат. Сега се премногу разделени, преокупирани со се и сешто, од дрвата не ја гледаат шумата. Но, еднаш ќе мора да се разговара и за ова.

Мора да се расчисти дилемата дали кога македонски новинари ги бранат на пример албанските или бугарските позиции во Македонија со истата ако не и поголема жестокост од албанските интелектуалци во Македонија тоа го прават поради тоа што мислат дека таа не е доволно граѓанска? Ако да, дали мислат дека Албанија, Бугарија се пограѓански, подемократски? Ако одговорот е пак да, тогаш имаме проблем. Проблем поради тоа што има примери дека не е така; последниот пример е примерот со забраната да се учи Македонскиот јазик во Албанија. Ако одговорот е не, треба да ги замолиме конечно да бидат културни и да му дадат шанса на Македонското општество да заздрави, да стигне да биде рамо до рамо, со околината и светот, па тогаш да се почне со критикување.

Извадок од романот „Безимотен“ на Урсула ле Гуин. Чисто онака…

He tried to read an elementary economics text; it bored him past endurance, it was like listening to somebody interminably recounting a long and stupid dream. He could not force himself to understand how banks functioned and so forth, because all the operations of capitalism were as meaningless to him as the rites of a primitive religion, as barbaric, as elaborate, and as unnecessary. In a human sacrifice to deity there might be at least a mistaken and terrible beauty; in the rites of the moneychangers, where greed, laziness, and envy were assumed to move all men’s acts, even the terrible became banal.

Сеуште нема превод на Македонски.

Забавувањето беше исто како и забрзувањето. Огромните енергии кои пулсираа низ бродот беа надвор од умот на помошникот инженер. Неговиот ум беше фокусиран на бујните гради кои тековната девојка за рекламирање на супер пиво ги покажуваше одејќи низ малата кабина. Штета беше што е само 3Д.

Црвеното џуџе ја присвојуваше траекторијата на бродот, која се повеќе отстапуваше од патеките на Сончевите фотони кои го следеа „Х – 1“ на овој прв лет на Човекот од дома до оваа мала ѕвезда. Првпат откриена за време на инфрацрвените истражувања од средината на 21 век, жарчето – како што ја нарекуваа, ги откри и последните свои тајни пред интензивните проучувања со бројните инструменти, и кога конечно се потврди дека околу неа орбитира влажен свет, не се поставуваше прашање дали ќе се оди таму. Прашање беше кога и со што. А сите беа нетрпеливи.

Не можеше да се чека премногу, а технологијата на вселенски погон не нудеше некои особени новости кои би инспирирале надеж за брзо откривање на тајните на црвеното жарче. Компјутерската технологија за чудо сеуште го следеше законот на Мур, и… најпосле некои од најголемите умови се одрекоа од својот примат. Го препуштија на машината. Целата Земја се фрли беспоштедно во битка да се конструира најголемиот суперкомпјутер што било кога бил направен. Целта беше луда, но токму затоа и толку достижна. Луѓето знаеа што конструираат, но тоа што се роди ја надмина простата сума на своите делови. Не, тоа никако не беше „мозок“ или ВИ. Машината не мислеше, барем не во човечки рамки. Прашањето кое таа требаше да го реши беше просто. Дизајнирај ѕвезден погон. Однеси не до Втората Земја…

Повеќе на првиот Македонски портал за научна фантастика. Проширете ја идеата !